“Mijn schermtijd ging van 7 naar 3 uur” — AFAS medewerkers op digital detox

Verzuimcijfers zijn in heel Nederland het hoogst bij de jonge generatie. Kan dit te maken hebben met constant bereikbaar zijn, overal van op de hoogte moeten blijven en het gevoel hebben overal iets van te moeten vinden? Tegelijkertijd lijkt focus ver te zoeken en wordt informatie vooral hapklaar geconsumeerd via schermen. Dank u wel, AI.

AFAS Software stelde ons de vraag: hoe verlagen we de druk en verbeteren we de focus van onze medewerkers? Als antwoord ontwikkelden we samen de Digital detox campagne met ze. Leef het leven. Let’s talk. 

“Afgelopen zomer ontdekten we iets opvallends: veel medewerkers wilden hun smartphonegebruik terugdringen.” vertelt Britt Breure, HR-directeur bij AFAS. “Het bleek een thema dat organisatiebreed echt leefde. Daarom besloten we het goed aan te pakken om echte gedragsverandering te bereiken. We hebben computers en technologie nodig, maar diezelfde technologie kan je ook in zijn greep houden. En dat wil niemand. Iedereen herkent die struggle: die constante drang om te checken. Dat maakte het zo'n relevant thema om op te pakken.” 

Bijna een half jaar waren de AFAS-medewerkers bezig met het vergaren van inzicht en advies omtrent hun telefoongebruik. Allemaal om ze voor te bereiden op het klapstuk: een daadwerkelijke drieweekse detox. Alles bij elkaar vormt de Digital detox campagne, inclusief 

• een nieuw geïmplementeerde Smartphone- en stressvragenlijst; 

• video’s van onze Smart Health experts neurobioloog Brankele Frank en neurowetenschapper Erik Scherder; 

• een hele hoop inzichtelijke wetenschap en praktische tips; 

• een podcast met Brankele Frank en Britt Breure- HR directeur bij AFAS; 

• een webinar over focus met coach Bernadette Deitmers en AFAS-medewerker Jochem; 

• een drieweekse challenge die motiveert tot minder schermgebruik en buiten je comfortzone treden. 

“Ons brein is geëvolueerd voor afwisseling tussen focus en rust - niet voor de continue stroom van prikkels die een smartphone ons geeft,” zegt neurobioloog Brankele Frank. “Te veel schermtijd verstoort je slaap, verhoogt stressniveaus en belast je aandachtssysteem zonder dat je het doorhebt. Door regelmatig offline te gaan, krijgt je brein de rust die het nodig heeft. Dat merk je meteen: je focus verbetert, je stress daalt en je herstelvermogen neemt toe.”  

Kijk om naar je medemens 

Digital detox was geen nieuw thema. Het Smart Health-platform was al aardig wat smartphonecontent rijk, omdat het vaker wegkijken van je scherm precies past bij de waarden van Smart Health.  

Want waar een ‘digital detox’ echt om draait, is volgens Suzanne van Pelt, founder en CEO van Smart Health, het volgende: kijk om naar je medemens. “Als je met schermen en sociale media bezig bent, zie je niet wat er naast je gebeurt. Wat er speelt in de levens van je buren, je collega’s, in goede en in slechte tijden. Je mist aandacht voor degene naast je en vergeet een simpele ‘hoe gaat het met je?”. Als het aan haar ligt, daagt de Digital detox mensen uit hun telefoon alleen nog maar te gebruiken waar we het voor nodig hebben en verder niks. “Sociale media lijkt het perfecte plaatje, maar het leven is niet perfect. Leef het leven. Let’s talk.” 

Meetbaar resultaat 

Sinds 2021 adviseren wij AFAS op het gebied van medewerkersgezondheid en duurzame inzetbaarheid. Met de Digital detox bevestigt AFAS opnieuw zijn positie als werkgever die verder kijkt dan productiviteit alleen. “Gezonde medewerkers zijn de drijvende kracht achter een succesvolle organisatie,” aldus Britt Breure. “Investeren in welzijn is investeren in de toekomst van je organisatie.” 

De campagne leverde meetbare veranderingen op in bewustzijn en schermgebruik. “Door de Digital detox van Smart Health ben ik me vooral bewust geworden van mijn telefoongebruik. Ik had niet door hoe vaak ik op mijn telefoon zat,” vertelt AFAS-medewerker Evelien, die haar schermtijd met een uur verminderde. 

De Digital detox is speciaal voor AFAS Software ontwikkeld, helemaal op maat voor de organisatie. Dit gebeurde in nauwe samenwerking met de vitale coalitie, het team dat zich binnen AFAS actief inzet voor gezondheid op de werkvloer. Als uitgangspunt van de campagne is hetzelfde uitgangspunt gebruikt als voor van het Smart Health platform: inzicht, advies en actie. 

Inzicht — waarom op digital detox?  

Een groot deel van het Smart Health team bestaat uit gezondheidswetenschappers die onderzoek doorspitten om ingewikkelde conclusies te vertalen naar behapbare, nuttige en leuke content. En zoals de gedragswetenschap voorschrijft: verandering begint met kennis. Met kennis veranderen we de blik, de attitude, van de AFAS’ers tegenover telefoongebruik. Een telefoon werkt niet alleen praktisch, communicatief en ontspannend. Een telefoon verandert je hersenstructuur, focus en telt níet als effectieve pauze van een drukke dag.  

Dus de campagne startte met het delen van wetenschap: wat is de invloed van telefoongebruik op stress? Wat heeft dopamine ermee te maken? Wist je dat je hersenen je hele leven nieuwe verbindingen maken? En wat is neuroplasticiteit? Thema’s als focus, opvoeding en schermgebruik kwamen allemaal aan bod. 

Naast kennisdeling, werd de AFAS’ers een spiegel voorgehouden. Met de implementatie van de nieuwe Smartphone- en stressvragenlijst staan de medewerkers oog in oog met hun eigen gedrag. In een kleine vijf minuten krijgen ze inzicht in hun schermtijd en scoren ze groen, oranje of rood op digitale afhankelijkheid en stresslevels. 

Advies — een digital detox, hoe dan?  

Wat levert het op als je je schermtijd verlaagt? Op basis van de antwoorden en scores uit de vragenlijst, ontvangen medewerkers persoonlijk advies. Denk aan verbeteringen in breinfitheid, slaap en focus. Dit wordt ondersteund met praktische tips: je telefoon buiten de slaapkamer leggen, apps verwijderen, focusmodus instellen of appblokkeerders gebruiken.  

Die adviezen lijken eenvoudig en voor de hand liggend. Maar om AFAS’ers dit gewenste gedrag te laten uitvoeren, vergt dit technieken als nudging, het vergroten van bewustwording, het inspelen op de sociale norm en intrinsieke motivatie. Al deze gedragstechnieken worden toegepast in de campagne. 

Medewerkers leren om concrete doelen te stellen en actieplannen te maken. Bijvoorbeeld: ‘Ik wil gefocust zijn op mijn kinderen zonder afleiding van mijn telefoon’ en ‘Als ik wil ontspannen, dan pak ik een puzzelboek en leg ik mijn telefoon in de keukenla.’ De detox gaat niet over het compleet verbannen van je telefoon, maar het doorbreken van automatische gewoontes door bewust keuzes te maken. 

Actie — nu echt aan de slag 

Als klapstuk sluit de campagne af met een drieweekse challenge, de werkelijke detox. Tijdens de challenge ontvangen deelnemers wekelijks een checklist (want wie houdt er niet van afvinken?) vol acties en instellingen die schermtijd verminderen. Maar ook staat het boordevol activiteiten die motiveren om buiten je comfortzone te treden,  want hiermee daag je jezelf cognitief uit en houd je je brein fit 

Die activiteiten kunnen van alles zijn: zelf kimchi maken, in je eentje een boek lezen in een nieuwe koffietent, een NS-wandeling maken, een spelavond met vrienden, padellen met collega’s en een boek in de bieb zoeken dat start met de letter D. Maar ook jezelf uitdagen om iedere avond — en misschien wel een compleet weekend — zonder telefoon. Wel met de tip om even je omgeving op de hoogte te stellen van je online afwezigheid.  

Daarnaast nemen alle medewerkers nog deel aan de webinar Grip op je dag, over focus. Hierin geeft coach Bernadette Deitmers concrete tips, zoals de pomodoro-techniek (20 minuten werk, 5 minuten pauze), en legt ze uit dat je in die minuten pauze ook echt pauze moet nemen. Kijk om je heen, staar uit het raam en laat je prikkelende scherm achterwege.  

De ervaring van AFAS’ers: “van 7 naar 3 uur schermtijd” 

Binnen AFAS is de Digital detox een serieuze stap richting duurzaam werkgedrag. Medewerkers geven aan dat het inzicht in hun eigen gedrag een kantelpunt vormde.  Jochem, een heuse Gen Z’er, realiseerde hoe zijn telefoon zijn werk- en vrijetijd beïnvloedde. “Tijdens werk word je gebeld of krijg je een berichtje. Daarna zat ik opeens een half uur te scrollen. Ik raakte uit mijn focus en moest langer doorwerken om hetzelfde gedaan te krijgen.” Dankzij de Digital detox wist hij zijn schermtijd te verlagen van zeven naar drie uur per dag.  

Hoe Jochem dat deed? Dankzij wetenschappelijk inzicht en bewustzijn. “Het was niet alleen ‘het is slecht voor je’ en met een vinger wijzen. Juist door de wetenschap en biologie erachter, had ik door dat ik echt iets moest veranderen.”  

Evelien verminderde haar schermtijd met een uur en ging net wat anders te werk. “Ik heb veel sociale media verwijderd. Instagram heb ik nog wel, maar daarop heb ik veel mensen ontvolgd.”  

Rolinde, die erin slaagde haar schermtijd te verlagen van tweeënhalfuur naar minder dan twee uur, leerde hoe ze pauze pakt. “Ik had eigenlijk nooit echt koffiepauze, omdat ik altijd wel een vraag op de mail kon beantwoorden. Sinds ik Outlook alleen nog op mijn laptop heb, neem ik bewust pauze. Mijn agenda-app heb ik wel, zodat ik grip op mijn dag houd.” Ze heeft veel bewondering voor een collega die vertelt dat hij een rolmodel voor zijn kinderen probeert te zijn. In plaats van te multitasken, zijn aandacht te verdelen over zijn kinderen en tegelijkertijd over de grote wereld op zijn telefoon, legt hij zijn telefoon nu weg. Met de kinderen spelen is puur met de kinderen spelen en niet ondertussen appjes beantwoorden. 

De Digital detox als structureel onderdeel binnen AFAS 

 De impact van de Digital detox reikt verder dan een tijdelijke campagne die schermtijd verlaagt. Het zorgt bij medewerkers voor meer focus, een productievere werkdag, meer vrije tijd, effectievere pauzes en met meer energie aan het werk. Het invullen van de Smartphone- en stressvragenlijst is inmiddels onderdeel geworden van het inwerkprogramma van trainees. Daarmee gaat het initiatief van een eenmalige campagne naar een structureel onderdeel in de organisatie.  

Om verzuim, met name bij jonge medewerkers, aan te pakken, realiseert de organisatie zich dat het niet gaat om een individuele aanpak. Een collega met een burn-out kan samen met een andere collega een wandeling maken. En tijdens de lunch kun je je telefoon in een mandje leggen en met je buurman praten. Simpele voorbeelden van een groter geheel: omkijken naar elkaar.