Wereld menopauzedag: chronische pijn tijdens de overgang

De overgang wordt vaak geassocieerd met opvliegers, nachtzweten en stemmingswisselingen. Maar ook spier- en gewrichtspijn en andere chronische pijnklachten, zoals migraine of fibromyalgie kunnen een rol spelen. Wat gebeurt er in het lichaam, en wat kunnen werkgevers doen om vrouwen in deze levensfase te ondersteunen? 

Op 18 oktober wordt Wereld menopauzedag gevierd. Deze dag is een initiatief van de International Menopause Society (IMS), een internationale organisatie die zich inzet voor meer kennis over en aandacht voor de gezondheid van vrouwen tijdens de overgang. De organisatie werd in 1989 opgericht om wetenschappelijk onderzoek naar de menopauze en de perimenopauze te stimuleren. Sinds 2009 wordt Wereld menopauzedag jaarlijks aangegrepen om het bewustzijn over de overgang te vergroten en het belang van goede voorlichting en ondersteuning te benadrukken. 

Dit jaar staat de aandacht onder meer in het teken van chronische pijn rond middelbare leeftijd. Een belangrijk onderwerp, want pijnklachten kunnen invloed hebben op hoe iemand zich voelt, slaapt en functioneert. Toch worden deze klachten niet altijd herkend als gevolg van de overgang. 

Voor werkgevers is het belangrijk om verder te kijken dan de meest bekende overgangssymptomen. Met aandacht voor vrouwengezondheid en de mogelijke invloed van klachten op het werk, kunt u bijdragen aan een werkomgeving waarin medewerkers zich gehoord voelen en duurzaam inzetbaar blijven. 

Hoe vaak komen pijnklachten voor? 

Chronische pijn rond middelbare leeftijd verdient meer aandacht. Naar schatting ervaart ongeveer de helft van de vrouwen van middelbare leeftijd chronische pijn. Ook spier- en gewrichtsklachten komen veel voor: een meta-analyse uit 2026, gebaseerd op 93.021 vrouwen, laat zien dat deze klachten worden gerapporteerd door 40% van de vrouwen vóór de overgang, 57% tijdens de perimenopauze en 59% na de menopauze. 

De overgang en chronische pijn: wat gebeurt er in het lichaam? 

Tijdens de perimenopauze, de periode waarin de menstruatiecyclus verandert en de overgang zich aandient, gaan de hormoonspiegels schommelen. Na de menopauze, die officieel is bereikt wanneer je twaalf maanden achtereen niet hebt gemenstrueerd, zijn de oestrogeenspiegels doorgaans lager. Deze hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op je spieren, gewrichten en bindweefsel. Oestrogeen helpt namelijk ontstekingsreacties te reguleren en ondersteunt het behoud van weefsels. Wanneer de oestrogeenspiegel daalt, kun je gevoeliger worden voor pijn en kunnen je gewrichten stijver aanvoelen. 

Een veelvoorkomende klacht hierdoor is spier- en gewrichtspijn. Vrouwen kunnen last krijgen van stijve gewrichten, pijnlijke spieren of een gevoel van lichamelijke stijfheid. Ook hoofdpijn en migraine, chronische bekkenpijn en aandoeningen zoals fibromyalgie verdienen aandacht. 

Chronische pijn wordt doorgaans omschreven als pijn die langer dan drie maanden aanhoudt of terugkeert. De gevolgen gaan soms verder dan de pijn zelf: klachten kunnen het dagelijks leven beïnvloeden en het lastiger maken om voldoende te bewegen, goed te slapen of te concentreren op werk. 

Het lastige is dat soms de overgang de oorzaak is van deze klachten en soms niet. Ook factoren zoals veroudering, gewichtstoename, bestaande aandoeningen, slaap en stress kunnen een rol spelen. Het is daarom belangrijk om aanhoudende of nieuwe pijnklachten serieus te nemen en zo nodig medisch te laten beoordelen. 

De invloed op slaap, energie en werk 

Pijn staat zelden helemaal op zichzelf. Tijdens de overgang kunnen verschillende klachten elkaar beïnvloeden. Nachtzweten en opvliegers kunnen bijvoorbeeld de nachtrust verstoren. Wanneer iemand vermoeid aan de werkdag begint, is focus en omgaan met stress moeilijker.  

Aanhoudende pijn kan ook de slaap verstoren en op zijn beurt versterkt een slechte nachtrust de pijnbeleving. Zo kan een wisselwerking ontstaan tussen pijn, vermoeidheid en herstel. 

Op de werkvloer is dit op verschillende manieren merkbaar. Medewerkers hebben mogelijk moeite met langdurig achter een bureau zitten, lichamelijk belastende taken uitvoeren of de aandacht bij complexe werkzaamheden houden. Volgens onderzoek van TNO en CBS uit 2021 ervaart 55% van de werkende vrouwen in de overgang weleens hinder van overgangsklachten tijdens het werk. Bij 36% heeft dit weleens invloed op het functioneren, bijvoorbeeld door pijn, vermoeidheid of concentratieproblemen. 

Een medewerker hoeft niet zichtbaar ziek te zijn om ergens last van te hebben. 

Wat kunnen werkgevers betekenen? 

Werkgevers kunnen de hormonale veranderingen niet wegnemen, maar wel bijdragen aan een werkomgeving waarin medewerkers hun klachten bespreekbaar durven maken en passende ondersteuning kunnen vinden. Dat begint met kennis en begrip. 

 
Zorg dat de overgang en andere onderwerpen rondom vrouwengezondheid op een open en respectvolle manier besproken kunnen worden. Dit kan bijvoorbeeld door betrouwbare informatie aan te bieden, leidinggevenden handvatten te geven voor gesprekken over gezondheid en aandacht te besteden aan onderwerpen zoals de overgang.  

Wanneer medewerkers weten dat er ruimte is voor een gesprek, kan de drempel om ondersteuning te vragen lager worden. Het is daarbij belangrijk dat niemand verplicht wordt persoonlijke medische informatie te delen. 

1. Zoek naar kleine aanpassingen per medewerker

Soms kunnen kleine aanpassingen helpen om het werk beter vol te houden. Denk aan ergonomische ondersteuning, afwisseling tussen zitten en bewegen, voldoende herstelmomenten of flexibiliteit in werktijden wanneer dat mogelijk is. Welke aanpassing passend is, hangt af van de klachten, de functie en de behoeften van de medewerker. 

2. Check regelmatig in bij je medewerkers: hoe gaat het?  

Bij pijn, vermoeidheid en slaapproblemen kan een hoge werkdruk extra belastend zijn. Bespreek daarom regelmatig hoe het met medewerkers gaat, welke werkzaamheden energie kosten en waar eventueel ruimte is voor aanpassing. Dit geldt overigens niet alleen voor vrouwen in de overgang, maar voor iedereen die te maken heeft met gezondheidsklachten. 

3. Neem klachten serieus en verwijs zo nodig door 

Leidinggevenden hoeven geen medische deskundigen te zijn. Hun rol is vooral om te luisteren, mee te denken en waar nodig te verwijzen naar bijvoorbeeld de bedrijfsarts of huisarts. Nieuwe, ernstige of aanhoudende pijnklachten verdienen professionele beoordeling en mogen niet zonder meer aan de overgang worden toegeschreven. 

4. Van bewustwording naar duurzame inzetbaarheid 

Aandacht voor de overgang en chronische pijn is geen kwestie van iedere vrouw op dezelfde manier behandelen. Het gaat juist om het erkennen van verschil en het bieden van ruimte voor individuele behoeften. 

Door vrouwengezondheid onderdeel te maken van het bredere gezondheids- en inzetbaarheidsbeleid, kunnen werkgevers bijdragen aan een werkcultuur waarin klachten eerder bespreekbaar worden en medewerkers passende ondersteuning krijgen. Want een gezonde werkomgeving begint bij het serieus nemen van gezondheid in alle levensfasen.